Ksilofon je
potomak drvenog doboša sa dva tona, primitivnog instrumenta iz
Afrike, Oceanije i Meksika. Prvi poznati ksilofoni sačinjeni su od
drvenih, grubo izrezanih pločica različite dužine. Ove pločice su se
ponekad oslanjale na raširene noge izvođača (Madagaskar), a ponekad
na okvire ili sanduke. Kasnije su im dodati rezonatori sa nizom
pločica nejednake veličine (Bali, Afrika, Malezija, Indokina).
Ksilofon je naročito rasprostranjen u Africi gdje u raznim plemenima
ima različita imena:
- bala u Sudanu,
- serimba,
- menza,
- marimba,
- zangora,
- medzang,
- timbala, itd.
Suvremeni ksilofon zasniva se na skupu drvenih pločica koje su različite dužine i svaka daje određeni ton. Sastoji se iz jednog metalnog okvira sa po dva podupirača na svakom kraju. Iznad okvira su dva drvena rama na koja se oslanjaju rezonatorske cijevi i drvene pločice pričvršćene na jednom zategnutom kabelu. Pločice se udaraju palicama sa glavom od ebonita, kaučuka ili su prekrivene vunom. To je virtuozni instrument koji zahtjeva veoma visoku tehniku. Zauzeo je važno mijesto u suvremenom orkestru. Među prvima ga je primjenio Saint-Saens u svojoj Igri mrtvaca.
Marimba- Marimba je ksilofon čije su drvene pločice duže i šire nego kod predhodnog, što joj daje dublji ton. Mogla bi se nazvati "bas-ksilofon". Konstrukcija im je ista (metalni okvir, rezonatorske cijevi). Udara se u pločice (sa dvije ili tri palice čije su glave prevučene vunom) pojedinačnim udarima ili tremolirajući. Sada postoje tri modela marimbe: od tri i pol oktave, četiri i pet oktava. Donesena je iz Afrike u Južnu Ameriku, posebno u Gvatemalu, gdje je postala nacionalni instrument. U Francuskoj su marimbu prvi upotrijebili orkestri američkog jazz-a oko 1930. god. Od tada je ovahj instrument prihvaćen i više američkih i francuskih grupa marimbi će davati solističke koncerte ili sa orkestrom. Kompozitori su specijalno za ovaj instrument pisali dua, trija, kvartete i čak kvintete. Milhaud Darius komponirao je Koncert za marimbu i orkestar.
Najčešće je u uporabi ksilofon koji ima tri oktave: od c do c (opseg flaute). To je visoki ksilofon. Srednji (rijeđi) ima tri i pol oktave: od g do c. Marimba od tri i pol oktave ide od f do c. Najčešća je marimba od četiri oktave od f do f. A neke, rijeđe, imaju i pet oktava (od c do c<). Muzika za ksilofone piše se u g-ključu.
Zvončići-glokenšpil
- Ovaj se instrument ranije zvao metalna harmonika (naziv harmonika nekada je označavao instrument koji se sastojao od niza kristalnih čaša koje su sticale određene visine prema količini vode nalivene u njih). Stari modeli su se sastojali od niza zvona ili polulopti od bronce, koje je izvođac dovodio u stanje vibracije udarima dveju maljica. Zvončići, kasnije zamjenjeni metalnim pločicama čija dužina i debljina srazmjerno opada, su postavljeni na žicama ili slamnim pletenicama koje služe kao izolator.
Suvremeni glokenšpil sastoji se iz niza pločica od čelika, veoma zvučnih i postavljenih u pokretnoj kutiji. Usklađene su kromatski. Pločice se udaraju maljicama sa glavom od bronce ili ebonita. Ovaj se model najviše koristi u orkestru. Postoji i jedan model sa klavijaturom; konstruirao ga je Mistel. Pločice od ovog modela postavljene su na postolju i u njih se udara maljicama kojima upravljaju tipke klavijature.
Opseg glokenšpila sa maljicama iznosi dvije i pol oktave, od g1 do c4 (muzika za glokenšpile se komponira u g-ključu). Opseg glokenšpila sa klavijaturom iznosi tri oktave i tercu preko toga: od c do e. Handel se prvi poslužio glokenšpilom i to u oratoriju Saul (1738.god); kasnije su ovaj instrument koristili Mozart(Čarobna frula), Wagner(Valkira), Delibes (Lakme), Charpentier (Louise) itd.
Vibrafon
-To je veoma stari instrument koji potiče od metalofona sa Jave i Balija, ima šest do petnaest pločica postavljenih na jednu kutiju (saron) ili iznad rezonatora od cijevi bambusove trske. kad se udara u ove pločice, dobija se ton produžen vibracijama; zbog toga se i zove vibrafon. Vibrafon koji je danas u uporabi, donijeli su u Europu 1922.god. orkestri američkog jazz-a i varijetea. On se sastoji iz jednog metalnog okvira, iznad koga su dvije drvene letve na kojima se nalaze pločice od mekog metala. Rezonatorske cijevi, obješene ispod pločica sadrže male lopatice koje se okreću pomoću električnog motora učvršćenog na desnoj strani metalnog okvira. Otuda vibracije u cijevima i produživanje tona. Ispod pločica je postavljen prigušiva? koji se sastoji od jedne metalne poluge prekrivene filcom. Ova se pluga pkreće pedalom. Kada se ta pedala otpusti, poluga se diže i filc se naslanja na pločice što prigušuje ton. U pločice se udara palicama različite veličine; najčešće imaju glavu prevučenu vunom. Za akorde se koriste dvije, tri ili čak četiri palice istovremeno. Proizvođači instrumenata su izrađivali veoma luksuzne modele vibrafona. Vibrafon ima opseg od tri oktave: od f do f. za njega se piše u g-ključu.
Vibrafon je "solistički" instrument. On se kao takav pojavljuje u malim i velikim jazz-sastavima. U simfonijskom orkestru i kazalištu zauzeo je značajno mjesto i ve?je uveden u neka repertoarska djela, a naročito u balete i suvremene simfonijske kompozicije (Ober: Sinema; Iber: Dijana iz Poatjea; Orik: Fedra; Jolivet: Koncert za udaraljke i orkestar)
Ako je čista zvučnost vibrafona dovoljno snažna za manji satav, ona je očito nedovoljna u simfonijskom orkestru i kazalištu. Da bi se postigao najveći efekt ovog instrumenta, ne bi ga trebalo upotrebljavati u orkestraciji sa moćnim akordima, gdje će njegova tanka zvučnost iščeznuti, ve?uz vrlo laku pratnju da bi se sačuvala njegova solistička uloga.